U ziet de cijfers al enkele maanden verslechteren. De kaspositie komt onder druk te staan, bepaalde betalingsverplichtingen zijn steeds moeilijker tijdig na te komen, en u vraagt zich af of u nog moet afwachten of beter nu al een oplossing zoekt.
In dit soort situaties geldt een eenvoudige regel: hoe eerder u de moeilijkheden aanpakt, hoe meer opties er beschikbaar blijven.
Een onderneming met financiële moeilijkheden is niet noodzakelijk gedoemd te verdwijnen. Afhankelijk van het moment waarop de situatie wordt geanalyseerd, blijven verschillende opties mogelijk: het zoeken van een investeerder, de overdracht van de vennootschap, de verkoop van een activiteit of bepaalde activa, een akkoord met de schuldeisers, of een beroep op een gerechtelijke reorganisatieprocedure.
Deze mogelijkheden nemen echter geleidelijk af naarmate de financiële situatie verslechtert.
Financiële moeilijkheden en faillissement: twee heel verschillende fasen
Een onderneming kan met ernstige moeilijkheden kampen zonder juridisch failliet te zijn.
Zolang de voorwaarden voor faillissement niet vervuld zijn, behouden de bestuurders doorgaans een aanzienlijke bewegingsruimte om een oplossing te zoeken en de overdracht van het geheel of een deel van de activiteit te organiseren. Deze periode kan onder meer worden benut om:
- een overnemer te zoeken voor de aandelen van de vennootschap;
- een bedrijfstak of bepaalde activa over te dragen;
- een investeerder te laten instappen in het kapitaal;
- nieuwe financiering te zoeken;
- te onderhandelen met bepaalde schuldeisers;
- of, wanneer de omstandigheden dit rechtvaardigen, een beroep te doen op een gerechtelijke reorganisatieprocedure.
De situatie verandert fundamenteel zodra het faillissement wordt uitgesproken. Vanaf het faillissementsvonnis verliest de vennootschap het beheer over haar vermogen en neemt een curator het beheer en de tegeldemaking van de activa over in het belang van de gezamenlijke schuldeisers.
De bestuurder heeft dus niet langer zelf controle over het overdrachtsproces.
Hoe eerder u handelt, hoe meer opties er overblijven
Niet elke onderneming in moeilijkheden bevindt zich in hetzelfde stadium.
| Situatie | Te overwegen opties |
|---|---|
| Nog beheersbare moeilijkheden | Overdracht van de vennootschap, overdracht van een activiteit, instap van een investeerder, herfinanciering |
| Sterke druk op de kaspositie of de schuldeisers | Overdracht, herkapitalisatie, onderhandeling met schuldeisers, minnelijk akkoord |
| Continuïteit van de onderneming bedreigd | Openbare of besloten gerechtelijke reorganisatie, naargelang de omstandigheden |
| Voorwaarden voor faillissement vervuld | Dringende analyse van de wettelijke verplichtingen en, in voorkomend geval, besloten voorbereiding van een faillissement |
| Faillissement uitgesproken | Overname van het geheel of een deel van de activa of de activiteit onder toezicht van de curator |
Het is dus niet gewoon een keuze tussen "doorgaan" en "failliet gaan".
Tussen de eerste moeilijkheden en de eventuele verdwijning van de onderneming kunnen verschillende mechanismen het mogelijk maken om de activiteit te herstructureren, nieuw kapitaal aan te trekken of het geheel of een deel van de gecreëerde waarde te behouden.
Waarom tijdig een overdracht organiseren?
Een vooraf voorbereide overdracht biedt verschillende voordelen.
Vertrouwelijkheid bewaren
Een zoektocht naar overnemers kan op vertrouwelijke wijze worden georganiseerd. Kandidaten kunnen geleidelijk worden benaderd en moeten een geheimhoudingsovereenkomst ondertekenen voordat zij toegang krijgen tot de gevoelige informatie van de onderneming.
Dit beperkt het risico dat klanten, leveranciers, werknemers of partners voortijdig verontrust raken.
Vertrouwelijkheid is echter niet beperkt tot louter minnelijke trajecten: bepaalde Belgische gerechtelijke mechanismen maken het eveneens mogelijk om een herstructurering te organiseren of een overdracht op vertrouwelijke wijze voor te bereiden.
Over meer tijd beschikken
Een overdracht die onder tijdsdruk plaatsvindt, vermindert vaak het aantal kandidaten dat het dossier nog grondig kan analyseren. Anticiperen maakt het daarentegen mogelijk om:
- de nodige informatie voor te bereiden;
- verschillende categorieën overnemers te identificeren;
- een biedingsproces met meerdere kandidaten te organiseren;
- kandidaten de onderneming of activiteit grondig te laten analyseren;
- en vergelijkbare biedingen te structureren.
Enkele extra weken kunnen een belangrijke invloed hebben op het aantal geïnteresseerde overnemers en op de kwaliteit van de ontvangen biedingen.
Economische waarde behouden
De waarde van een onderneming in moeilijkheden hangt niet alleen af van haar balans. Een trouw klantenbestand, een bekwaam team, terugkerende contracten, een erkend merk, een locatie, een technologie of een productieapparaat kunnen een aanzienlijke waarde behouden.
Maar deze waarde kan snel afnemen zodra de bedrijfsvoering begint te haperen.
Klanten die vertrekken, sleutelmedewerkers die ontslag nemen, leveranciers die hun betalingstermijnen inkorten of contracten die aflopen: de waarde van wat een overnemer enkele maanden eerder nog bereid was over te nemen, kan snel afnemen.
Bewegingsruimte behouden voor de bestuurder
Voldoende vroeg handelen stelt de bestuurder ook in staat de gevolgen van de moeilijkheden beter te beheersen: de bestaande verbintenissen analyseren, eventuele persoonlijke waarborgen identificeren en de verschillende oplossingen onderzoeken voordat de situatie onomkeerbaar wordt.
Deze anticipatie vormt uiteraard geen automatische bescherming tegen een eventuele aansprakelijkheid. Ze maakt het echter wel mogelijk om de genomen maatregelen te documenteren om oplossingen te zoeken, de waarde van de onderneming te behouden en te voorkomen dat de situatie verder verslechtert.
Er bestaat ook een belangrijk verschil naargelang de structuur van de transactie.
Wanneer de aandeelhouders hun aandelen overdragen, komt de verkoopprijs rechtstreeks aan hen toe. Een tijdig georganiseerde overdracht kan dus, in bepaalde situaties, waarde voor de aandeelhouders helpen behouden.
Wanneer een vennootschap daarentegen zelf haar activa of haar handelsfonds (fonds de commerce) verkoopt, komt de opbrengst van die verkoop toe aan de vennootschap, maakt deze deel uit van haar vermogen en blijft ze beschikbaar om haar schulden te voldoen. Deze opbrengst komt niet rechtstreeks toe aan haar aandeelhouders of bestuurders.
Wat kan worden overgedragen?
Naargelang de situatie kunnen twee grote vormen van transactie worden overwogen.
De aandelen van de vennootschap overdragen
Bij een aandelenovername (share deal) neemt de overnemer de aandelen van de onderneming over. De vennootschap blijft juridisch dezelfde rechtspersoon, met haar activa en contracten, maar ook met haar passiva en haar verleden.
Deze structuur blijft mogelijk wanneer de moeilijkheden nog voldoende beheersbaar zijn en de overnemer de risico's verbonden aan de passiva kan analyseren en inkaderen.
Het geheel of een deel van de activiteit overdragen
Het is ook mogelijk om niet de vennootschap zelf over te dragen, maar bepaalde activa die nodig zijn voor de exploitatie. Het kan onder meer gaan om:
- het handelsfonds;
- het materieel;
- de machines;
- de voorraad;
- een merk;
- intellectuele-eigendomsrechten;
- een klantenportefeuille;
- bepaalde contracten;
- of een volledige bedrijfstak.
Deze structuur maakt het mogelijk de transactie toe te spitsen op de elementen die voor de overnemer economische waarde hebben.
De keuze tussen een aandelenoverdracht en een activaoverdracht hangt onder meer af van de financiële situatie van de onderneming, haar passiva, de aard van de betrokken activa en de doelstellingen van de overnemer.
Let op: overdragen vóór het faillissement betekent niet dat u onder eender welke voorwaarden kunt verkopen
Zolang het faillissement niet is uitgesproken, behouden de bestuurders in principe de controle over de onderneming. Dit betekent echter niet dat een vennootschap die dicht bij insolventie staat, haar activa zonder de nodige voorzorgen kan vervreemden.
Hoe verder de financiële toestand achteruitgaat, hoe belangrijker het wordt te kunnen aantonen dat de transactie tegen marktconforme voorwaarden en in het belang van de onderneming werd gesloten.
Bijzondere aandacht moet onder meer worden besteed aan:
- de waardering van de activa;
- de voorgestelde prijs;
- de betalingsvoorwaarden;
- de identiteit en de onafhankelijkheid van de overnemer;
- het al dan niet organiseren van een biedingsproces met meerdere kandidaten;
- en de documentatie van het verkoopproces.
Bepaalde verrichtingen die kort vóór een faillissement worden uitgevoerd, kunnen immers achteraf door de curator worden onderzocht en, in bepaalde omstandigheden, worden aangevochten.
Een overdracht tijdig voorbereiden betekent dus niet dat de activa overhaast moeten worden overgedragen. Integendeel: hoe dichter de onderneming bij insolventie komt, hoe meer het proces gestructureerd, objectief en goed gedocumenteerd moet verlopen.
Kan een gerechtelijke reorganisatie nog worden overwogen?
Een minnelijke overdracht is niet de enige optie. Wanneer de continuïteit van de onderneming bedreigd is, kan een gerechtelijke reorganisatieprocedure, naargelang de omstandigheden, het mogelijk maken een oplossing te zoeken binnen een beschermd juridisch kader.
Het Belgische recht voorziet in verschillende mechanismen die het onder meer mogelijk maken te onderhandelen met alle schuldeisers of met een deel van hen en, in bepaalde gevallen, de procedure op vertrouwelijke wijze te organiseren.
Het bestaan van deze mechanismen toont aan dat een onderneming niet noodzakelijk rechtstreeks van de eerste moeilijkheden naar het faillissement overgaat. Naargelang de situatie kan nog een financiële herstructurering, de instap van een investeerder, een overdracht of een combinatie van meerdere oplossingen worden overwogen.
En wanneer de voorwaarden voor faillissement al vervuld zijn?
Het Belgische recht voorziet ook in een specifiek mechanisme dat het, in bepaalde omstandigheden, mogelijk maakt een overdracht voor te bereiden vooraleer het faillissement daadwerkelijk wordt uitgesproken: de besloten voorbereiding van het faillissement (ook bekend als de "pre-pack"-procedure).
Deze procedure staat open voor een onderneming die van oordeel is dat zij zich in staat van faillissement bevindt, en stelt haar in staat de rechtbank te vragen om de overdracht van het geheel of een deel van haar activa en activiteiten te laten voorbereiden vóór het faillissementsvonnis wordt uitgesproken.
De procedure verloopt achter gesloten deuren en wordt niet openbaar gemaakt. Een beoogd curator en een beoogd rechter-commissaris worden aangesteld om de voorbereiding van het faillissement en de beoogde overdracht te begeleiden.
Dit mechanisme veronderstelt onder meer dat de voorbereiding de vereffening vergemakkelijkt, de uitkering aan de gezamenlijke schuldeisers maximaliseert en de werkgelegenheid zoveel mogelijk vrijwaart.
Het gaat dus niet om een manier om het faillissement kunstmatig uit te stellen, maar om een instrument dat het, wanneer aan de voorwaarden is voldaan, mogelijk maakt de verkoop van de activiteit of de tegeldemaking van de activa op een ordelijkere en vertrouwelijke manier voor te bereiden.
Maar u kunt niet eindeloos wachten
Anticiperen betekent niet het faillissement tot elke prijs uitstellen.
Naar Belgisch recht bevindt een onderneming zich in staat van faillissement wanneer zij op duurzame wijze heeft opgehouden te betalen en haar krediet geschokt is.
Wanneer deze voorwaarden vervuld zijn, is de schuldenaar in beginsel verplicht binnen de maand na de staking van betaling aangifte van faillissement te doen. Op deze verplichting bestaan bepaalde uitzonderingen of opschortingen, met name in het kader van bepaalde gerechtelijke reorganisatieprocedures.
De uitdaging bestaat er dus in tijdig genoeg op te treden om de beschikbare oplossingen te onderzoeken, voordat de juridische urgentie de economische keuzevrijheid vervangt.
In de praktijk is de vraag niet alleen: "Kan mijn onderneming nog worden gered?" Ze kan ook luiden: "Welk deel van de gecreëerde waarde kan nog worden behouden, en in welke vorm?"
Een activiteit kan soms voortbestaan onder een nieuw aandeelhouderschap. Een bedrijfstak kan een overnemer vinden. Een team, een klantenbestand, een merk, een technologie of een productieapparaat kunnen waarde behouden, zelfs wanneer de financiële structuur eromheen onhoudbaar is geworden.
Hoe Caldeo helpt
Caldeo ondersteunt ondernemingen die te maken hebben met financiële moeilijkheden of een versneld verkoopproces, door een gestructureerd proces te organiseren om potentiële overnemers te identificeren en te benaderen. Afhankelijk van het dossier kan deze ondersteuning onder meer omvatten:
- het bepalen van de activa of bedrijfsactiviteiten die kunnen worden verkocht;
- het voorbereiden van de informatie voor de kandidaten;
- het identificeren van potentiële overnemers;
- het vertrouwelijk benaderen van de kandidaten;
- het organiseren van de geheimhoudingsovereenkomsten en de dataroom;
- het coördineren van de gesprekken en bezoeken;
- en het verzamelen van gestructureerde biedingen.
De doelstelling is tweeledig: de pool van potentiële overnemers verbreden en een proces organiseren dat de waarde van de activiteit zoveel mogelijk behoudt.
Wat op het spel staat, gaat verder dan de vennootschap zelf: het gaat om wat zij heeft opgebouwd — de werkgelegenheid, het klantenbestand, de knowhow, de contracten en de activa die de werkelijke waarde van de activiteit vormen.