U hebt een onderneming geïdentificeerd die u interesseert. Nog vóór er over de prijs wordt gesproken, rijst een essentiële vraag: gaat u de vennootschap zelf overnemen, of enkel bepaalde activa ervan?
In de praktijk hebben deze twee verrichtingen (in het Engels ook wel asset deal en share deal genoemd) zeer verschillende gevolgen. Ze bepalen onder meer wat u overneemt, aan welke risico's u zich blootstelt, hoe de contracten en het personeel worden behandeld, en hoe uitgebreid het due-diligence-onderzoek moet zijn vóór u een bod uitbrengt.
Voor een overnemer die interesse heeft in een onderneming in moeilijkheden, is het bijzonder belangrijk dit onderscheid te begrijpen.
Het verschil in één oogopslag
| Overname van activa | Overname van de vennootschap | |
|---|---|---|
| Wat u koopt | Bepaalde activa of een specifieke activiteit | De aandelen van de vennootschap |
| De doelvennootschap | Wordt niet overgenomen | Blijft juridisch ongewijzigd |
| Historische passiva | Wordt in principe niet overgedragen | Blijft volledig in de overgenomen vennootschap |
| Contracten | De overdracht ervan moet doorgaans worden georganiseerd | Ze lopen in principe verder |
| Personeel | Hangt af van het juridisch kader van de overname | De werkgever blijft dezelfde vennootschap |
| Due diligence | Gericht op de overgenomen activa en activiteit | Betreft de volledige vennootschap en haar voorgeschiedenis |
| Risico op verborgen passief | Doorgaans beperkter | Groter |
| Bij faillissement | Gebruikelijke vorm van overname | Niet relevant (vennootschap in vereffening) |
Een vennootschap overnemen: u neemt ook haar verleden mee over
Een vennootschap overnemen bestaat erin haar aandelen te verwerven.
Juridisch verandert er niets op het niveau van de vennootschap zelf: ze behoudt haar rechtspersoonlijkheid, haar ondernemingsnummer, haar contracten, haar activa en haar schulden. Enkel haar aandeelhouders veranderen.
Het is dus de vennootschap die haar passiva blijft dragen: bankleningen, schulden aan leveranciers, fiscale of sociale schulden, lopende geschillen, in het verleden verstrekte waarborgen, of verbintenissen die op het moment van de overname niet werden geïdentificeerd.
Voor de overnemer betekent dit dat een grondige due diligence doorgaans onontbeerlijk is vooraleer hij zich engageert.
De overname van aandelen is de klassieke vorm van overdracht voor een gezonde onderneming, of een onderneming waarvan de voorgeschiedenis voldoende gedocumenteerd is om te worden doorgelicht en waarvan de geïdentificeerde risico's contractueel kunnen worden opgevangen.
Activa overnemen: precies bepalen wat u wilt verwerven
Een activaovername werkt anders. U koopt niet de vennootschap: u verwerft bepaalde elementen van haar activiteit.
Het kan bijvoorbeeld gaan om:
- materieel en machines;
- voorraad;
- een handelsfonds;
- een merk of andere intellectuele-eigendomsrechten;
- een klantenbestand;
- een website of een technologie;
- bepaalde contracten;
- licenties of vergunningen, wanneer deze overdraagbaar zijn;
- en, naargelang de juridische context, het geheel of een deel van het personeel.
De transactie kan dus veel gerichter worden afgebakend.
Deze structuur komt bijzonder vaak voor wanneer een onderneming financiële moeilijkheden ondervindt: bepaalde activa of activiteiten kunnen een reële economische waarde behouden, terwijl de vennootschap die ze bezit een schuldenlast of voorgeschiedenis heeft die de overname van haar aandelen weinig aantrekkelijk zou maken.
Wat dit verschil concreet betekent voor de overnemer
De schulden
In tegenstelling tot de overname van de aandelen van een vennootschap, brengt de overname van haar activa in principe niet de overname van haar historische passiva met zich mee. Bank-, leveranciers- of fiscale schulden blijven dus bij de overdragende vennootschap.
Bepaalde verplichtingen kunnen echter verbonden zijn aan de overgenomen activa of activiteit, met name op het vlak van personeel. De exacte omvang van de transactie moet daarom steeds dossier per dossier worden beoordeeld.
De lopende contracten
Bij een activaovername volgen de contracten die nodig zijn voor de exploitatie niet noodzakelijk automatisch de activa. De handelshuurovereenkomst, bepaalde leverancierscontracten, softwarelicenties of distributieovereenkomsten moeten doorgaans formeel worden overgedragen. Naargelang hun bepalingen kan ook de toestemming van de medecontractant vereist zijn.
Bij een aandelenovername blijft de vennootschap partij bij dezelfde contracten. Deze lopen dus in principe verder, onder voorbehoud van eventuele change-of-controlclausules.
Voor de overnemer is het dus essentieel snel de contracten te identificeren die onmisbaar zijn voor de voortzetting van de activiteit.
Het personeel
Het personeel is een van de punten die de meeste aandacht vereisen. Naargelang de aard van de verrichting en de juridische context waarin ze plaatsvindt, kunnen bepaalde regels de overgang van werknemers meebrengen of de voorwaarden bepalen waaronder een deel van het personeel kan worden overgenomen.
Een activaovername betekent dus niet dat de overnemer volledig vrij is om individuele werknemers naar keuze over te nemen. De behandeling van het personeel moet worden beoordeeld in functie van de concrete structuur van de transactie.
De prijs en de timing
Een activaovername stelt de overnemer vaak in staat zijn analyse en bod toe te spitsen op de elementen die werkelijk economische waarde hebben. Ze kan dus gerichter zijn dan een volledige overname van de vennootschap.
Wanneer een activaovername plaatsvindt in het kader van een faillissement of herstructurering, kan het proces daarentegen zeer snel verlopen: bezoeken, toegang tot informatie, de indiening van biedingen en de eventuele voortzetting van de activiteiten kunnen elkaar binnen enkele weken opvolgen. Voor de overnemer vormt het vermogen om een opportuniteit snel te beoordelen dan een belangrijk voordeel.
Waarom komen activaovernames vaak voor bij ondernemingen in moeilijkheden?
Bij faillissement is de curator (de door de rechtbank aangestelde insolventiepracticus die het vermogen van de gefailleerde beheert en de activa te gelde maakt) belast met het beheer en de tegeldemaking van de activa van de gefailleerde vennootschap, in het belang van de gezamenlijke schuldeisers.
Kandidaat-overnemers formuleren dus doorgaans een bod op het geheel of een deel van de activiteit en haar activa: machines, materieel, voorraad, handelsfonds, klantenbestand, intellectuele eigendom of andere elementen die een voortzetting van de exploitatie mogelijk maken.
Activaovername beperkt zich echter niet tot faillissementen. Ze kan zich ook voordoen in het kader van een onderhandelde herstructurering of een overdracht van activiteit die in een ander gerechtelijk kader wordt georganiseerd.
In alle gevallen blijft de redenering van de overnemer gelijkaardig: welke activa heb ik nodig om deze activiteit voort te zetten, welke waarde hebben ze voor mij, en welke risico's zijn aan de overname ervan verbonden?
Een concreet voorbeeld
Neem een industriële kmo die beschikt over:
- machines en uitrusting die nuttig zijn voor de productie;
- een portefeuille van vaste klanten;
- een operationeel team;
- een merk dat op de markt bekend is;
maar die tegelijk een aanzienlijke schuldenlast draagt bij banken en leveranciers.
Door de aandelen over te nemen, verwerft de overnemer de vennootschap die deze activa bezit, maar ook de juridische structuur waarin deze schuldenlast blijft bestaan.
In het kader van een activaovername kan hij zijn bod daarentegen concentreren op de elementen die nodig zijn voor de voortzetting van de activiteit, zonder de vennootschap zelf te verwerven. De economische logica van de transactie kan daardoor volledig anders zijn.
Een onderneming in moeilijkheden is niet noodzakelijk een waardeloze activiteit
Dit is wellicht een van de belangrijkste misverstanden rond de overname van ondernemingen in moeilijkheden.
De moeilijkheden van een vennootschap kunnen het gevolg zijn van een te hoog opgelopen schuldenlast, een ongeschikte kostenstructuur, een financieringsprobleem, een slechte allocatie van middelen, of gewoon een tegenslag. Dit betekent niet dat al haar activa hun waarde hebben verloren.
Een vast klantenbestand, een merk, een commerciële locatie, een licentie, een technologie, knowhow, een operationeel team of een productieapparaat kunnen een belangrijke waarde behouden.
Voor een overnemer bestaat de uitdaging dus niet alleen erin een "te koop staande onderneming" te vinden. Het gaat erom de activa en activiteiten te identificeren die voor hem meer waarde kunnen creëren dan binnen hun huidige structuur. Precies daar liggen bepaalde overnamekansen met een hoog potentieel.
Hoe verloopt een overname met Caldeo?
Wanneer Caldeo voor een dossier wordt ingeschakeld, organiseren wij een gestructureerd proces waarmee geïnteresseerde overnemers de opportuniteit snel kunnen beoordelen. Naargelang het dossier kan het proces het volgende omvatten:
- een eerste presentatie van de opportuniteit;
- de ondertekening van een geheimhoudingsovereenkomst (NDA);
- toegang tot de beschikbare informatie en tot een dataroom;
- contacten met de verkoper, de bedrijfsleiding of de curator;
- een bezoek aan de onderneming of een inspectie van de activa;
- vragen om bijkomende informatie;
- en de indiening van een gestructureerd bod.
Het doel is de overnemer snel een antwoord te laten formuleren op drie essentiële vragen: wat neem ik over, welke risico's zijn eraan verbonden en welke prijs ben ik bereid te bieden?
Caldeo identificeert en structureert overnamekansen van ondernemingen, activiteiten en activa in België, met name in het kader van faillissement, herstructurering of een versneld verkoopproces.